Erdem masalları: değerler eğitimi için masal seçimi

3–8 yaş için sabır, dürüstlük, paylaşmak, merhamet ve adalet masalları · Masaldan Erdeme

Kısa cevap: Erdem masalı, bir güzel huyu öğüt vererek değil, bir kahramanın başına gelenlerle gösteren masaldır. Çocuk “sabırlı ol” cümlesini değil, sabreden Keloğlan’ı hatırlar. İyi bir erdem masalı tek bir değere odaklanır, kahramanın önce zorlanmasına izin verir ve dersi son cümlede değil, olayın kendisinde verir.

Masal, değerler eğitiminde neden işe yarar?

Küçük çocuklar soyut kavramları değil, kişileri ve olayları hatırlar. “Dürüstlük önemlidir” cümlesi bir dakika sonra uçar; ama yalan söyleyip başı derde giren, sonra doğruyu söyleyip rahatlayan bir kahraman aylarca kalır. Masal, değeri bir yüze ve bir olaya bağlar. Üstelik çocuk kahramanı dışarıdan izlediği için savunmaya geçmez: kimse ona “sen paylaşmıyorsun” dememiştir, o sadece paylaşmayan tavşana ne olduğunu görmüştür.

Bir de tekrar var. Aynı masal beşinci kez dinlendiğinde çocuk artık olayı bilir; dikkati kahramanın neden öyle yaptığına kayar. Değerler eğitimi tam orada, tekrarın içinde olur.

Hangi yaşta hangi erdem?

İyi bir erdem masalını nasıl tanırsınız?

• Tek değer. Sabır ve dürüstlük ve paylaşmak anlatan masal hiçbirini anlatmaz.
• Kahraman önce zorlanır. Baştan kusursuz kahraman çocuğa örnek olmaz; “ben de öyle olurdum” dedirten kahraman olur.
• Ders olayın içinde. Son cümlede “işte çocuklar, dürüst olmalıyız” diyen masal değil, dürüstlüğün kahramanı kurtardığı masal.
• Kültürel olarak tanıdık. Çocuğun sofrasında, camisinde, mahallesinde karşılığı olan değerler daha çabuk tutunur. Hadislerle, peygamber kıssalarıyla ve Allah’ın güzel isimleriyle anlatılan masallar bunun için vardır.
• Sonra konuşulacak bir şey bırakır. Masal bitince sorulacak tek bir soru varsa masal işini yapmıştır.

Değerine göre masal önerileri

Masaldan Erdeme kütüphanesindeki 194 masalın her biri, çocuğa bir güzel huy kazandırdığı için seçildi; her masalın sayfasında “bu masal ne öğretir” ve masaldan sonra sorulacak sorular yazar. Erdemine göre birkaçı:

Sabır

• Sabırlı Olmak · 9 dk

  Sevdiğine ulaşmak için zorluğa sabırla katlanmak; Peygamberimizin öğüdüyle.

• Lulu Mercan Sabır · 5 dk

  Sabır boş boş beklemek değil, doğru zamanı beklerken yararlı olmaktır.

• Olgun’un Öfkesi · 10 dk

  Öfkeyi şiddet yerine sabır, resim, dua ve sakin sözle yönetmek.

Dürüstlük ve sözünde durmak

• Keloğlan ve Haydutlar · 9 dk

  “Yalan konuşmam asla”: dürüstlük, helal kazanç ve emanete sahip çıkmak.

• Papatya ve Lale · 7 dk

  Verilen sözü tutmanın dostluğu nasıl güçlendirdiği.

• İzin İstemek · 10 dk

  Yanlışı dürüstçe kabul edip telafi etmek.

Paylaşmak ve cömertlik

• Paylaşmayı Biliyoruz · 9 dk

  “Veren el alan elden üstündür” hadisini davranışa dönüştürmek.

• Rume Kuyusu · 7 dk

  Hz. Osman’ın cömertliği: bir kuyu, bütün bir şehir.

• Umut ve Paylaşım · 15 dk

  Keloğlan umudu kaybetmemeyi ve nimeti paylaşmayı öğretiyor.

Merhamet, adalet ve nezaket

• Boz Güvercin · 7 dk

  Adil olmak ve tarafsız karar vermek; uyku öncesi için sakin bir masal.

• Pembe Şapkalı Ördek · 10 dk

  Her canlının değerli olduğunu görmek, saygı ve affetmek.

• Mutluluk Ülkesi · 8 dk

  Güzel sözün korkuyu dostluğa çevirdiği bir masal.

Emek ve çalışkanlık

• Üşengeçliğin Zararı · 18 dk

  İşleri zamanında yapmak, emek vermek, aileye yardım etmek.

• Keloğlan ve Değirmenci · 15 dk

  Sabırla çalışmak, emeğin karşılığını vermek, ihtiyaç sahibini gözetmek.

• Dilek Kuyusu · 10 dk

  Dua etmenin yanında gayret göstermek.

Tüm masallar ve seriler

Masaldan sonra: tek soru kuralı

Değerler eğitiminin en verimli dakikası masal bittikten sonraki ilk dakikadır ve en sık yapılan hata o dakikayı derse çevirmektir. Tek bir soru sorun, cevabı bekleyin, üstüne bir şey eklemeyin: “Keloğlan neden yalan söylemedi sence?”, “Sen olsan kuyuyu paylaşır mıydın?” Her masalın sayfasında bu iş için yazılmış üç soru vardır; birini seçmek yeter.

Bir adım ötesi: çocuğun kendi hayatından bir olayı erdem masalına dönüştürmek. Masaldan Erdeme’de çocuğunuzun fikrinden özel bir masal oluşturabilir, kahramanı çocuğun kendisi yapabilir ve “paylaşmayı öğrenen Erva” masalını akşam birlikte dinleyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Erdem masalı ile sıradan masal arasındaki fark nedir?

Sıradan masal eğlendirir ve uyutur; erdem masalı bunlara ek olarak tek bir güzel huyu bir kahramanın başına gelenlerle gösterir. Fark öğütte değil, olayın kendisinde: kahraman erdemi yaşar, çocuk izler ve hatırlar.

Değerler eğitimine kaç yaşında başlanır?

Üç yaşından itibaren; ancak yaşa uygun değerle. 3–4 yaşta paylaşmak ve nazik olmak, 5–6 yaşta sabır ve dürüstlük, 7–8 yaşta adalet ve cömertlik gibi daha soyut değerler anlaşılır. Masal seçerken bu sıraya bakın.

Dini değerlerle masal anlatmak çocuğu sıkar mı?

Öğüt sıkar, masal sıkmaz. Hadislerle, peygamber kıssalarıyla ve Allah’ın güzel isimleriyle anlatılan masallar Masaldan Erdeme kütüphanesinde başlı başına serilerdir (Hadislerle Masallar, Masallarla Akaid, Peygamberler Tarihi), çünkü değer bir kahramanın hikâyesi olarak gelir, ders olarak değil.

Masaldan sonra çocuğuma ne sormalıyım?

Tek bir soru: “Sence neden öyle yaptı?” ya da “Sen olsan ne yapardın?” Her masalın sayfasında masala özel üç soru yazılıdır. Cevabı dinleyin, düzeltmeyin, eklemeyin.

Masallar hangi değerleri kapsıyor?

Sabır, dürüstlük, sözünde durmak, paylaşmak, cömertlik, merhamet, adalet, nezaket, alçak gönüllülük, şükür, emek, umut ve öfkeyi yönetmek; ayrıca Allah’ın güzel isimleri, hadisler ve peygamber kıssaları seri hâlinde. Her masalın sayfasında ne öğrettiği yazar.

İlgili rehberler

• Uyku masalı

  Çocuğunuzu uyutan masal nasıl seçilir?

• Çocuğunuza özel masal

  Kendi fikrinden, kendi kahramanlarıyla yazılan masal.

• Reklamsız çocuk uygulaması

  8 maddelik ebeveyn kontrol listesi.

Uygulama ve masal kütüphanesi ücretsizdir; masal oluşturma (ayda 10) ve çevrimdışı indirme Premium’a dahildir. Her ay bir özel masal ücretsizdir.