Heysem - Bilim & inanç Masallari -8 yaş üzeri çocuklarımız için

Heysem - Bilim & inanç Masallari -8 yaş üzeri çocuklarımız için

Bilim İnsanlarımız18 dk3-8 yaş

Merak etmek, dikkatle gözlemlemek, düşünmek ve sorumluluklarını yerine getirmek bilimsel keşiflerin yolunu açar.

Bu masal Masaldan Erdeme uygulamasında ücretsiz ve reklamsız.

App Store’dan indirin Google Play’den indirin

Masalın konusu

Yusuf, balkonda çay içen neşeli ve gizemli dedesinden, Taşan Nehir Krallığı’nda yaşayan genç bilim insanı Heysem’in öyküsünü dinler. Her yıl taşarak ekinleri mahveden nehre çözüm bulması için Heysem’e kırk gün verilir; ancak hayallere dalınca görevini unutur ve karanlık bir odaya kapatılır. Burada duvardaki küçücük delikten geçen ışığın kralın görüntüsünü ters yansıttığını keşfeder. Bu gözlem hem krallığı kurtarmasına hem de kamera obskuranın temelini oluşturan önemli bir keşfe ulaşmasına yardım eder. Hikâye, merakın ve çalışmanın değerini taşır.

Bu masal ne öğretir?

Merak etmek, dikkatle gözlemlemek, düşünmek ve sorumluluklarını yerine getirmek bilimsel keşiflerin yolunu açar.

Masalın kahramanları

YusufYusuf’un dedesi, Taşan Nehir Kralıİbnü’l-Heysem (Heysem)

Masaldan sonra çocuğunuza sorabilirsiniz

  1. Heysem’e nehir sorununu çözmesi için kaç gün verilmişti?
  2. Karanlık odadaki küçük delikten geçen ışık duvarda ne oluşturdu?
  3. Yusuf’un dedesi fotoğrafları neden ters çekmeyi seviyordu?

Bu masalı uygulamada dinleyin

  • Araya reklam girmez; masal bitince başka bir videoya geçmez.
  • Günlük masal sınırını PIN korumalı ebeveyn bölümünden siz belirlersiniz.
  • Çocuğunuzun fikrinden ona özel, resimli ve seslendirilmiş masal oluşturursunuz; her ay bir tanesi ücretsiz.
  • Hesap açmanız gerekmez. iPhone, iPad ve Android’de.
App Store’dan indirin Google Play’den indirin

Masalı izle

18 dk

Oynat’a bastığınızda video YouTube’dan (Google) yüklenir; o ana kadar bu sayfada YouTube’dan hiçbir şey yüklenmez (gizlilik politikası, Bölüm 12). YouTube reklam gösterebilir; uygulamada reklam yoktur. Masalı YouTube kanalımızda da izleyebilirsiniz.

Masalı oku

Masalın anlatımı, yazıya geçirilmiş hâliyle. Uygulamada kelimeler anlatımla birlikte vurgulanır.

Bir varmış bir yokmuş. Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, develer tellal iken, pireler berber iken, ben dediğimin beşiğini, şaka şaka bu bir masal değil, masallar küçük çocuklar için faydalıdır. Dinler, uyur ve büyürler. Sen artık yeterince büyüdün. Masala ihtiyacın yok sanıyorsun değil mi?

Tabii sen bilmiyorsun. Dünyadaki herkes koskocaman bir masalın içinde. Ben nereden mi biliyorum? Dedem söyledi. Dedem bu koskocaman masalın en bilge kralıdır. Ben daha göremedim ama söylediğine göre, bir zamanlar muhteşem bir tacı bile varmış.

Göremedim çünkü nereye koyduğunu hatırlamıyor. Bazen adını bile hatırlamaz dedem. Ama her zaman anlatacak bir masalı vardır. Tüm bunların hepsi bir sır. Bu sırrı sen, ben ve dedemden başka kimse bilmiyor.

Bu bir sır çünkü dedem öyle istedi. O bir kral. Nasıl isterse öyle olmalı. Aslında dedem kral olmanın tadını pek çıkaramıyor. İnanabiliyor musun? Uyumadan önce içeceği sütü bile kendi ısıtıyor. Kimsenin haberi yokken kral olmak çok da eğlenceli değil bence.

“Koskocaman masalda kim olacağına kendin karar verirsin,” diyor dedem. “Ben bilimi anlatmayı diledim ve masallar kralı oldum. Sen de iyilik yapmayı ve çok çalışmayı istersen belki yakışıklı prens olursun.”

Ben şimdilik ne prens ne de kral olmayı düşünmüyorum. Hatta büyümek bile istemiyorum. Böyle iyi bence. Büyüdüğünü düşünsene. Kaydıraktan kaymak istesen ortasında sıkışıp kalırsın. Salıncakta sallanacak olsan ayakların yere değer.

Hızlanamazsın. Kocaman ayaklarla seksek de oynanmaz. Parka bile sığmayacaksam neden isteyeyim ki büyümeyi? Ha, bu arada benim adım Yusuf. Yedi yaşındayım. Dedem benim en iyi arkadaşım. Ya da şöyle desem daha havalı: En iyi arkadaşım bir kral.

Geçen gün abimle komik fotoğraf çekme oyunu oynadık. Bu bizim en sevdiğimiz oyunlardan biri. Abuk subuk bir ton fotoğraf çekeriz. Güneşi avcumuzun içine alma pozu. Uzaktaki ağaca sarılma pozu. Yüzümüzü şekilden şekle sokup pozlar veririz bir de. Bunun gibi işte.

Yine çok güldük, çok eğlendik abimle. Akşam olunca abim odasına gitti. Ben de dedemin yanına, balkona çıktım. Balkonda oturup çay içmek kral dedemin en sevdiği şeydir. Dedeme çektiğimiz fotoğrafları gösterdim.

“Nasıl da yakalamışsın koskoca güneşi, kıvırcık kuzum. Ellerin yanmadı mı?”

“Gerçekten dokunmadım ki, dede. Avcumu güneşe doğru uzatınca yakalamışım gibi görünüyor fotoğrafta. Biraz dikkat edersen çok komik fotoğraflar çekebiliyorsun. Sana da öğretirim istersen. Mesela bak şu fotoğrafa. Ben senin kulağını karıştırdım mı hiç? Ama burada öyleymiş gibi çıkmış, değil mi?”

“Sizi haylazlar sizi. Ben de diyorum, yaşlılıktan kulaklarımdaki parmakları da mı hissetmiyorum artık? Peki, çok bilmiş kıvırcık, cevap ver bakalım. Sen kocamansın, ben de kocamanım. Şu güneş hele koskocaman. Nasıl oldu da sığdık biz bu küçücük telefon ekranına? Düşünmemiştin hiç, değil mi?”

“Ben bunun cevabını biliyorum. Heysem bana anlatmıştı.”

“O zaman kral deden sana Heysem’in masalını anlatsın. Sen de bil. Bilmek havalıdır. Bak bana, ne kadar da havalıyım. Ama önce gel, seninle bir selfie çekinelim.”

“Ya, seyfiye değil, dede, selfie.”

“Çok komiksin. Hem onun Türkçesi de var: özçekim.”

Dedem belindeki kuşağından telefonunu çıkardı. Gözünden mümkün olduğunca uzaklaştırarak ekrandaki kamera resmine dokundu. “Bir şartım var ama, kıvırcık: Ters çekeceğiz fotoğrafı.”

“Aaa, ters mi çekeceğiz? Niye ki?”

“Nedenini sorma. Nedeni masalımda.”

İyice meraklanmıştım. Dedem de hiç fırsatı kaçırmaz. Hemen anlatmaya başlar.

“O zamanlar, yani Heysem karanlık odanın gizemini bulduğunda, dedem Taşan Nehir’in kralıymış.”

Evet, dedem masalı anlatmaya başladı. Bir varmış bir yokmuş. Hem varmış hem yokmuş. Hem masal biraz gerçek, her gerçek biraz masalmış. Uzak uzak tepelerin ardında küçük ve güzel bir ülke varmış. Taşan Nehir kralıymış bu ülkenin adı.

Ülkenin tam ortasından geçen coşkun bir nehir varmış. Her sene nisan ayında yağan yağmurlarla birlikte yatağına sığmayıp taşarmış bu nehir. O yüzden bu ülkeye Taşan Nehir ismini vermişler. Nehir taşar, bütün ekinler perişan olurmuş. Halk vazgeçmez, eker, çok çalışır, tekrar tekrar bu güzel ülkeyi güzelleştirirmiş.

Taşan Nehir’in kralı bir gün bunca zahmete giren halkını bu dertten kurtarmaya karar vermiş. Dört bir yana haber salmış. Taşan Nehir’in artık taşmamasını sağlayacak, ülkenin yıllardan beridir belini büken bu soruna çare bulacak birilerini aramış. Sormuş, soruşturmuş, kime sorsa aynı ismi duymuş: Heysem.

Kral, henüz küçük bir çocuk olan Heysem’i sonunda bulmuş. O sırada Heysem gözlerini kısıp parmaklarını gökyüzüne doğru uzatarak güneşi tutar gibi yapıyormuş. Bir yandan da fısır fısır bir şeyler mırıldanıyormuş. Ne bilsin ki karşısındaki bir kraldır.

Seslenmiş: “Şişt, gelsene ihtiyar, uzat bak parmağını. Güneşi parmağından küçük sanma, cisimler ne kadar uzaktaysa o kadar küçük görünür. En yakındakiler de en büyük görünenlerdir. Bunlar hep şakacı gözlerimizin bize oyunu, kanmayasın. Ya da mesela gözünü kısmadan güneşe bakabilir misin? Bakamazsın. Bu da ışığın baktığımız cisimlerden gözümüze yansıdığının kanıtıdır. Diğerlerinin söylediği gibi ışık gözümüzden yansısaydı, güneşe baktığımızda gözlerimiz acımazdı.”

“Hım,” demiş kral. “Madem bu kadar çok şey biliyorsun, küçük adam, benim derdime de derman bulursun herhalde. Hepimizin derdini aslında.”

“Neymiş derdiniz?” demiş Heysem.

Kral cevap vermiş: “Ben Taşan Nehir krallığının kralıyım. Şimdi sana soruyorum. Bu bizim nehre bir çare bulabilir misin? Kime sorsam seni söyledi. Bu işi yapsa yapsa Heysem yapar dediler. Eğer bunu çözersen dile benden ne dilersen. Sana kırk gün veriyorum. Nehir tekrar taşmadan bu sorunu çöz. Sonra bağlar, bahçeler, hanlar, hamamlar, belki de sana ait kocaman bir bilim laboratuvarı veririm. Ne dersin?”

Kralın en son söylediği kocaman bilim laboratuvarı sözü kulaklarında yankılanmış, aklını başından almış Heysem’in. “Tamam,” deyip ayrılmış kralın huzurundan. Kral Heysem’e rahat rahat düşünsün ve kolayca hazırlansın diye iki de hizmetçi bırakmış. Yediği önünde, yemediği arkasında. Günlerce, gecelerce hayaller kurmuş Heysem.

Derken zaman su gibi akmış. Kırk gün dolmuş, vakit gelmiş. Kralın huzuruna çıkan Heysem’in dili dolanmış. Ne diyeceğini bilememiş. “Affedin kralım, o kadar güzel hayaller kurdum ki Taşan Nehir’i unuttum.”

Kral bu sözünü çiğnetir mi? Öfkeyle bağırmış: “Sözünde durmamak da ne demek? Madem bunca bolluk arasında çözemedin, yokluk içinde çözersin belki. Tez kapatın bunu karanlık odaya. Sözünü tutmadan da çıkarmayın.”

Heysem’i kralın bahsettiği karanlık odaya kapatmışlar. Oda o kadar karanlıkmış ki karşı duvardaki minik delikten sızan ışık olmasa parmaklarının ucunu bile göremeyecekmiş Heysem. Neyse ki Heysem dedikleri kadar zekiymiş. Karanlıkta kalınca düşünmüş, düşünmüş, düşünmüş. Hemencik çözmüş Taşan Nehir’in sorununu.

Seslenmiş ama sesini duyan olmamış. Beklemiş, gelen giden yok. Beklemekten iyice sıkılan Heysem dışarıda neler olup bittiğini merak etmeye başlamış. Yoksa Taşan Nehir tekrar taştı da herkes taş kanarı temizlemeye mi gitti diye düşünmüş. Bekledikçe aklına türlü şeyler gelmiş. İyice telaşlanmış.

Duvardaki minik delikten dışarıyı görmeye çalışmış ama delik o kadar küçükmüş ki ışıktan başka hiçbir şey göremiyormuş. Eşelemiş, uğraşmış, bir türlü büyütememiş deliği. En sonunda pes edip sırtını duvara yaslamış ki ne görsün? Karşı duvarda kralın yansıması. Tahtında baş aşağı oturuyor.

Daha önce hiç rastlamadığı bu durum Heysem’i çok heyecanlandırmış. Kral odada olmadığına göre, daha da önemlisi kral tahtında baş aşağı oturmayacağına göre, bu gördüğü yansıma da neyin nesiymiş böyle. Düşünmüş, taşınmış, takla atmış, yuvarlanmış ve bulmuş. Minik delikten geçen ışık, duvarın hemen ardında oturan kralın görüntüsünü karşı duvara yansıtıyormuş.

Ama tek bir farkla: Görüntü duvara yansırken ters dönüyormuş. Deliği parmağıyla kapatmış. Görüntü yok olmuş. Parmağını delikten çekmiş. Görüntü tekrar geri gelmiş. O sırada dünyanın en önemli buluşlarından birini gerçekleştirdiğinin farkında değilmiş. Ama krala bu yansıma oyununu gösterdiğinde onu eli boş göndermeyeceğinden de eminmiş.

Tahmin ettiği gibi bu gösteri kralın çok hoşuna gitmiş ve Heysem’i affetmiş. Kral hem nehre çözüm bulan hem de farkında olmadan dünyanın en önemli keşiflerinden birini yapan Heysem’e sayısız hediyeler vermiş. Uğruna karanlıklı odalara düştüğü bilim laboratuvarına da kavuşmuş Heysem. Taşan Nehir krallığı kurtulmuş.

Daha da önemlisi, her ne kadar görüntü ters olsa da İbni Heysem o gün dünyanın ilk fotoğrafını çekmiş.

Yusuf bunları dinleyince, “Nasıl yani, dünyanın ilk fotoğrafı? Ben bir şey mi kaçırdım, dede?” demiş.

“Yok yavrum. Heysem’in keşfettiği karanlık odadaki yansıma, bizim kullandığımız fotoğraf makinelerinin icat edilmesine ilham olmuş. Hatta ismi de buradan gelir: Kamera obskura, yani karanlık oda. Yani kıvırcığım, dünyada ilk fotoğrafı çekilen kişi Taşan Nehir’in kralıydı. Ben, yani senin deden. Ben o ilk fotoğrafımdan sonra düz fotoğraf çektirmeye alışamadım. Ters daha yakışıklı çıkıyorum bence. Sence?”

Dedim ya çocuklar, dedem tuhaf adamdır. Ama ne anlatırsa anlatsın, şuna kesinlikle inanın: Dedem bu dünyanın gelmiş geçmiş en eğlenceli kralıdır.

Rehber Erdem masalları — Sabır, dürüstlük, paylaşmak: değerler eğitimi için masal seçimi. Tüm rehberler